Υπαρξιακή προσέγγιση
Ο Υπαρξισμός
Είναι ένα φιλοσοφικό ρεύμα που αποτελείται από μια σειρά στοχασμών και διερευνητικών ερωτημάτων που οδηγούν σε μια προσωπική εμπειρία ύπαρξης. Βρίσκουμε τις ρίζες του μέσα από τον Søren Kierkegaard και ο Friedrich Nietzsche, οι οποίου ανέδειξαν ως βασικές όψεις της ανθρώπινης ζωής, την υποκειμενικότητα, το άγχος και την ανάγκη για νόημα, ήδη από τον 19ο αιώνα (van Deurzen, 2002).
Ερωτήματα όπως «υπάρχω;» ή «τι είμαι;» καλείται ο άνθρωπος να σκεφτεί να απαντήσει με τη σειρά κατά την οποία γράφτηκαν, αφού πρώτα βουτάει στην ίδια του την ύπαρξη και μετά ορίζει το ποιος είναι μέσα από τις επιλογές του (Heidegger, 1962). Όταν μιλάμε για υπαρξισμό δεν μπορούμε να μην αναφερθούμε τις βασικές διαστάσεις του που αφορούν τον θανάτου, την ελευθερία, την αποξένωση και την απουσία εγγενούς νοήματος. Ο θάνατος έρχεται ως η μόνη βεβαιότητα αλλά και ως μέσω να νοηματοδοτήσει κανείς την ύπαρξή του. Η ελευθερία παίρνει τη θέση της ευθύνης ως επιλογή, με ενεργή συμμετοχή ορίων. Η αποξένωση στην ουσία, είναι η βαθιά αίσθηση ότι κανείς βιώνει τελικά τον κόσμο και τις προσωπικές του εμπειρίες, μέσα από το δικό του μοναδικό υποκειμενικό βίωμα. Και η απουσία εγγενούς νοήματος είναι η μήτρα που γεννά την ανάγκη του ανθρώπου να δημιουργεί νόημα μέσα από τις πράξεις του και τις ηθικές του αξίες (Yalom, 1980). Ο
Viktor Frankl (2006) αναφέρει πως ο άνθρωπος δεν μπορεί να αποφύγει τον πόνο, αλλά έχει την επιλογή να τον αντιμετωπίσει, και αυτό αντανακλά την ίδια την ουσία της θεώρησης του υπαρξισμού, η οποία δεν αρνείται τη συνθήκη του πόνου και της αβεβαιότητας όμως ενθαρρύνει το άτομο ως προς την αυτοσυνειδητότητά του και την δημιουργική του ευθύνη. Το «τραγικό» στοιχείο της ύπαρξης, στον υπαρξισμό, γίνεται αποδεκτό και όχι καταδικαστέο, καθώς είναι κάτι ρεαλιστικό και δεν αποτελεί στοιχείο απαισιοδοξίας και μιζέριας. Το στοιχείο αυτό κατά τον May (1983) είναι μια ευκαιρία για αυθεντική ζωή, καθώς δεν αποτελεί παθολογία αλλά σημάδι προσωπικής ανάπτυξης. Η αγωνία αυτή είναι η ανησυχία που γεννά η επίγνωση ότι κανείς δεν μπορεί να «απαλλαγεί» από την ίδια του τη ζωή αλλά ούτε και να τη ζήσει για κάποιον άλλον.
Βιβλιογραφία
Frankl, V. E. (2006). Το Νόημα της Ζωής: Ένας ψυχίατρος στα στρατόπεδα συγκέντρωσης (μτφρ. Σ. Φιλιππάτος). Αθήνα: Εκδόσεις Ψυχογιός. (Πρωτότυπο: Man's Search for Meaning, 1946)
Heidegger, M. (1962). Being and Time (trans. J. Macquarrie & E. Robinson). New York: Harper & Row. https://pdf-objects.com/files/Heidegger-Martin-Being-and-Time-trans.-Macquarrie-Robinson-Blackwell-1962.pdf
Van Deurzen, E., & Arnold-Baker, C. (Eds.). (2017). Existential perspectives on human issues: A handbook for therapeutic practice. Bloomsbury Publishing.
Yalom, I. D. (2008). Staring at the sun: Overcoming the terror of death. The Humanistic Psychologist, 36(3-4), 283-297.
Yalom, I. D. (2011). The gift of therapy (revised and updated edition): An open letter to a new generation of therapists and their patients. Hachette UK.